De rituelen van de zondagmorgen

Dorpskerk Kosala

Dorpskerk Kosala

Zondagmorgen. Er zijn van die zondagse rituelen. Zo hebben wij altijd een gekookt eitje bij het ontbijt op zondag en luisteren we naar muziek uit Taizé, (kloostermuziek uit Frankrijk). Tijdens het ontbijt bespreken we wie er die ochtend naar de kerk zal gaan. Vaak gaat er maar een van ons tweeën. De ander blijft thuis met de kinderen. Deze zondag ga ik naar de kerk en blijft Hinne thuis. Sinds een week hebben we gasten: Marijke en haar 10 jarige dochter Meriam. Marijke zal tot de Kerst les geven aan onze jongens en haar eigen dochter. Meriam spreekt nog geen Engels en de kinderen besluiten om vandaag niet naar de zondagsschool te gaan. Marijke en ik gaan naar de kerk. Hinne geeft dan vanochtend zelf zondagsschool thuis: een verhaal uit de bijbel, mooie muziek op de achtergrond en vaak een creatieve uitwerking bij het verhaal. Zo hebben ze  al tekenboeken vol met verhalen.

Vandaag wordt er in de kerk aandacht besteed aan het overlijden mr. Philip Neba. Meneer Neba was de aannemer/timmerman van de kerk. Hij is in mei overleden en zijn gezin komt deze zondag naar de kerk om hem samen met de gemeente te herdenken. Hij is overleden en begraven in Bafut, zijn geboorte dorp. Tien voor negen vertrekken we. Het is al warm en na 10 minuten lopen zijn we al bezweet. Hoewel er nog veel regen valt, lopen de temperaturen al weer flink op. De kerk staat aan de rand van het seminarium-terrein. Via kleine paadjes en tussen de tuintjes door lopen we naar de kerk. Zes jaar geleden is men begonnen deze kerk te bouwen. Toen het seminarium hier zo’n dertien jaar geleden gebouwd werd, kwamen er rondom steeds meer mensen wonen. Het dorp Kosala groeide en men besloot een eigen kerk te stichten. De aannemer, Philip Neba, werd gevraagd tekeningen te maken en met de bouw te beginnen. Toen wij hier drie jaar geleden kwamen wonen, stonden de muren al en lag er een tijdelijk dak op van zinkplaten. Bij veel regen werd de helft van de kerkgangers nog nat! Nu zit er een nieuw dak op en zijn de stukadoors bezig met de muren. Het is een grote kerk met plaats voor meer dan 500 mensen. De vloer is nog van aarde en kerkbanken of stoelen zijn er ook niet. We zitten op lage bankjes en de mensen op de achterste rijen zitten zelfs alleen maar op een smalle plank die op wat stenen steunt. Ook de preekstoel en de tafel zijn primitief. Van de overgebleven betonblokken heeft men een preekstoel gebouwd, op zondag komt er een mooi wit kleed over en het lijkt net echt. Een gewone keukentafel doet dienst als avondmaalstafel, een paar stenen onder de poten om het geheel wat te verhogen. Met beperkte middelen kan er veel.

Als we om negen uur in de kerk komen, zijn er zo’n vijftig mensen. De dienst begint met een processie van een van de koren, met de dominee en de andere medewerkers erachteraan. De diensten verlopen hier volgens een vaste liturgie, dus veel variatie is er niet. Het liedboek lijkt qua melodie en teksten veel op het liedboek van Johannes de Heer. Gelukkig wordt er veel door de koren gezongen. Onze gemeente telt acht koren. Ieder zondag wordt er zeker door vijf koren gezongen en dat brengt veel leven in de brouwerij. Een koor zingt vaak een chorus, een refrein-lied, een korte tekst met veel herhaling. Een van de koorleden zingt voor, het koor volgt en dan zet ook de gemeente in. Dit ritme herhaalt zich voor lange tijd. De drums begeleiden het zingen. De mensen klappen in hun handen en het ritmisch bewegen maakt er een swingend spektakel van.

Studenten met muziek instrumenten

Studenten met muziek instrumenten

Afkondigingen
De gehele dienst is in het Engels behalve de preek. Die is in het Pidgin, de lokale mengtaal. Wanneer we aan de preek toe zijn, na ongeveer een uur, zit de kerk voor driekwart vol. Na de preek volgen de afkondigingen. Aangezien de kerken hier geen kerkblad kennen (denk aan kosten en analfabetisme) worden alle mededelingen mondeling gedaan: belangrijk nieuws uit de gemeente, spreekuur van de oogdokter die speciaal uit Bafoussam komt, het preekrooster, de opbrengst collecte, vergaderingen van groepen/koren/kerkenraad etc. Ook worden alle gasten persoonlijk welkom geheten. Al met al zijn we dan weer bijna een uur verder.

Vandaag is er na de afkondigingen gelegenheid voor de familie van mr. Philip om iets te  zeggen. Zijn oudere zuster vertelt over zijn leven, zijn werk, zijn gezin (twee vrouwen en vijf kinderen), zijn ziekte en sterven. Zijn foto staat op de tafel. De kinderen, een van de twee vrouwen, zijn broers en een andere zus worden voorgesteld. Dan volgt er een collecte die in zijn geheel bestemd is voor de familie. Daarbij wordt duidelijk aangegeven dat het geld gebruikt moet worden voor het schoolgeld van de kinderen en niet voor het aflossen van schulden. De collecte brengt relatief veel geld op. Een collecte is hier een feestelijke gebeurtenis. Er is weer een koor dat  uitbundig zingt, al dansend gaan alle gemeente leden naar voren en doen hun geld of goed in de mandjes. Het is fijn om even in beweging te zijn na twee uur zitten op een houten balkje. Wanneer we bijna aan het eind van de dienst zijn, stelt de dominee voor om de speciale herdenkingsrituelen uit de traditie weer in ere te herstellen. Al dansend en zingend gaan we door de kerk, rondom de banken. De familie voorop. De foto van mr Philip gaat van hand tot hand en de familie wordt door iedereen begroet. Na drie rondjes gaat iedereen weer naar zijn of haar plaats en spreekt de dominee de zegen uit. Om half één zijn we thuis. Hinne heeft de koffie klaar. De zondagse kopjes staan op tafel en in het zondagse kannetje zit de geklopte warme melk. Ook dat is zo’n zondags ritueel.

Sietske Visser
(Friesch Dagblad, 23 oktober 2001)