Een kakofonie van talen in Kumba-stad

Leadership PCC ( op voorste rij)

Leadership PCC ( op voorste rij)

Onlangs moest ik het seminarium vertegenwoordigen in een kerkdienst in Kumba-stad, in de centrale kerk van de Presbyteriaanse Kerk in Kumba. Zondags gaan daar ongeveer tweeduizend mensen ter kerke. Nu was de dienst niet om over naar huis te schrijven, maar een aspect wil ik er toch graag uitlichten, namelijk het gebruik van diverse talen in deze kerkdienst.
De dienst begint om 9.00 uur met een processie geleid door een koor van de gemeente. Ze zingen een lied in het Mungaka, een van de talen uit het noordelijke deel van Engelstalig Kameroen. Daarna begint een van de voorgangers met de liturgie in het Engels. Na de genadeverkondiging wordt een jongerenkoor uitgenodigd om te zingen. Zij zingen een lied in het Pidgin, de hier algemeen gebruikte mengtaal van de Engelse taal en inheemse talen. De lezingen worden gedaan in drie talen (na elkaar): het Engels, Frans en Ibo. Het Engels en Frans vertegenwoordigen de koloniale talen in Kameroen terwijl het Ibo de taal is van de gelijknamige stam vlak over de grens in Nigeria. Aangezien veel Ibo-mensen lid zijn van deze gemeente wordt deze taal ook gebruikt in de eredienst. De preek is in het Pidgin, zoals altijd in de Presbyteriaanse Kerk. Na de preek hebben we nog een aantal liederen in het Duala, een van de talen uit het zuidelijke deel van Engelstalig Kameroen. En verder zingt er nog een koor in een taal die ik niet kan achterhalen. Mijn buurmannen en vrouwen kunnen me geen uitsluitsel geven, maar ze denken dat het een gewone taal uit de buurt van Kumba is, misschien het Bafaw, de inheemse taal van Kumba en omstreken, die je echter niet veel op straat hoort gebruiken. Tijdens de gebeden bid ik het Onze Vader dan maar in het Fries. Immers als er zoveel talen worden gebruikt, kan die van mij er ook nog wel bij!

Met collega en ouderlingen

Met collega en ouderlingen

Koloniaal
Het gebruik van al deze talen heeft natuurlijk te maken met de taalsituatie in Kameroen en ook met de zendingsgeschiedenis in deze streek. Kameroen heeft ongeveer tweehonderd talen op een bevolking van vijftien miljoen mensen! Nu hebben de koloniale talen veel van deze talen gemarginaliseerd.
Tot de Eerste Wereldoorlog was Duits hier de koloniale taal. Daarna werd Kameroen opgesplitst tussen Engeland en Frankrijk. De koloniale talen werden de belangrijke talen op school en in de koloniale administratie. Maar de zendelingen hebben, wat betreft taal, nooit onder een hoedje gespeeld met de koloniale machten. De Basel Mission (de zendingscorporatie die hier vanaf 1886 veel zendingswerk heeft gedaan) koos vanaf den beginne voor de vertaling van het evangelie in lokale talen. Zij kozen het Duala tot kerktaal in het zuidelijk deel van hun missiegebied en voor het Mungaka tot kerktaal in het noordelijke missiegebied. Al in 1872 was de bijbel vertaald in het Duala en er was een Duala-liedboek in 1893. Het Mungaka-Nieuwe Testament kwam gereed in 1931 en het liedboek in 1939! Tot op de dag van vandaag worden deze liedboeken gebruikt. De mensen zingen dezelfde liederen tegelijkertijd in het Engels, Duala en Mungaka. Dat leidt tot een prachtige kakofonie!
Het bovenstaande heeft geleid tot een positieve houding van de Presbyteriaanse Kerk ten opzichte van het gebruik van talen in de kerk: er is een duidelijke herkenbare eenheidsfactor in alle kerkdiensten door het gebruik van Engels in de liturgie en Pidgin in de preek. Maar verder mogen alle talen gebruikt worden die vertegenwoordigd zijn binnen de gemeente.

Latijnse kerk
Hoe anders in het gegaan in de geschiedenis van de kerk in Fryslân. Toen het christendom in Fryslân aankwam, werden we geconfronteerd met de Latijnse kerk. Onze eigen taal en traditie werden natuurlijk gezien als achterlijk en heidens. Tijdens de reformatie (toen de bijbel eindelijk werd vertaald in de Europese inheemse talen) misten we de boot, omdat we vlak voor de reformatie onze zelfstandigheid waren kwijtgeraakt, en werden we deel van de Nederlandse kerk. En we moesten wachten tot 1943 toen de eerste volledige Fryske bibel het daglicht zag. Na 1200 jaar christendom in Fryslân hebben we eindelijk een Friese bijbel, een Fries liedboek en zo nu en dan een Friese kerkdienst, maar zijn we nog zeer ver van een Friese kerk.
Mijn droom van een Friese kerk is niet een tribale kerk waar we ons Fries-zijn aanbidden en anderen uitsluiten (zoals mijn aanklagers mij voortdurend willen doen laten geloven), maar een kerk waarin we onszelf mogen zijn. Een kerk waarin onze geschiedenis, onze cultuur en onze taal een vanzelfsprekende rol spelen. Een kerk die niet heult met de dominante cultuur van de dag, maar een kerk waarin mensen hun geloof mogen belijden en uiten op hun eigen wijze. Ik droom van een Friese kerk waarin meerdere talen gebruikt kunnen worden, al naar gelang van de samenstelling van de gemeente, net zoals afgelopen zondag in de kerkdienst in Kumba!

Hinne Wagenaar
(Friesch Dagblad, 6 maart 2002)